این روزها یکی از مهمترین بحث های مردم در محافل رسمی و غیر رسمی نماینده مجلس و انتخاب بهترین نماینده می باشد.

اشخاص و گروههای مختلف تعاریف مختلفی از بهترین نماینده دارند.

عده ای از مردم نماینده ای را می پسندند که تمام تلاش و کوشش خود را صرف عمران و آبادانی حوزه انتخابیه خود کند

عده ای دیگر نماینده ای را می پسندند که در مواقعی که موکلانش با مسایل و مشکلات شخصی مواجه می شوند به کمک آنها بشتابد

عده ای دیگر نماینده ای را می پسندند که صرفا متعهد باشد و تخصص در اولویت قرار ندارد

خلاصه اینکه خواسته های اقشار مختلف مردم از نماینده متفاوت است.

ولی باید دید که نماینده مجلس چه وظایف و تکالیفی دارد.

طبق اصول مختلف قانون اساسی  وظایف و تکالیف نماینده در دو مورد ذیل خلاصه می شود.

1-  وضع قانون   2- نظارت بر حسن اجرای قوانین در دستگاههای اجرایی

هر چند که با نگاهی اجمالی و گذرا به دو مورد فوق ، به ذهن آدمی متبادر می شود که نماینده هیچ وظیفه و تکلیفی جهت رفع مسایل و مشکلات مردم ندارد. و نماینده پس از تصویب قوانین و ارسال آن جهت اجرا به دستگاههای اجرایی ،دیگر هیچ مسولیتی ندارد.

ولی چنین نیست با اندکی تامل و تعمق در دو بند فوق و همچنین مطالعه اصول قانون اساسی و آیین نامه داخلی مجلس  در می یابیم که نماینده در برابر مشکلات مردم نیز مسئول  است.

اصل نودم قانون اساسی اشعار می دارد " هرکس شکایتی از طرز کار مجلس یا قوه مجریه یا قوه قضاییه داشته باشد می تواند شکایت خود را کتبا به مجلس شورای اسلامی عرضه کند . مجلس موظف است به این شکایات رسیدگی کند و پاسخ کافی دهد و در مواردی که شکایت به قوه مجریه و یا قوه قضاییه مربوط است رسیدگی و پاسخ کافی از آنها بخواهد و در مدت متناسب نتیجه را اعلام نماید و در مواردی که مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند."

هر چند که از شهرستانهای مختلف به فراخور جمعیت و وسعت و سایر مولفه ها در برخی موارد یک یا چند نماینده از یک شهرستان و یا یک یا چند نماینده از مجموع چند شهرستان که یک حوزه انتخابیه محسوب می شوند به مجلس راه می یابند ولی طبق قانون اساسی و آیین نامه داخلی مجلس این نمایندگان به تنهایی اختیارات چندانی ندارند بلکه مجموع نمایندگان مجلس است که میتواند برای رفع مشکلات مردم چاره اندیشی نموده و تصمیمات بایسته و شایسته را اتخاذ نماید.

با عنایت به موارد فوق که اصلی ترین وظیفه نماینده مجلس وضع قانون می باشد و این امر که طی جلسات علنی مجلس و در صحن علنی مجلس تشکیل می شود با حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان امکانپذیر می باشد.

دومین وظیفه نماینده که نظارت بر حسن اجرای قوانین می باشد نیز در بیشتر موارد با درخواست و اقدام بیش از یک نماینده ممکن می باشد ماننداستیضاح رییس جمهور که با خواست و اراده حداقل یک سوم نمایندگان ، استیضاح وزیر یا هیات وزیران که با امضای حداقل ده نفر از نمایندگان مجلس مطرح می شود ، سوال از رییس جمهوربا خواست حداقل یک چهارم کل نمایندگان.

تنها در دو مورد نماینده می تواند به تنهایی اقدام کند  1- سوال از وزیر مسئول طبق اصل هشتاد و هشت قانون اساسی   2 – تذکر به رییس جمهور و وزیر مسئول طبق ماده 192 آیین نامه داخلی مجلس.

سوالی که در اینجا مطرح می شود اینست که اگر نماینده به تنهایی اختیاراتی ندارد پس چه لزومی دارد که مناطق مختلف کشور در مجلس نماینده داشته باشند و چرا طبق ماده 84 آیین نامه داخلی مجلس در هر ماه یک هفته مجلس تعطیل است تا نمایندگان جهت انجام وظایف نمایندگی و سرکشی به حوزه های انتخابیه خود مراجعه نمایند؟

پاسخ: نماینده پس از مراجعه به حوزه انتخابیه و آشنایی با مشکلات مردم باید آنها را بررسی کرده و نتیجه گیری کند که آیا این مشکلات ناشی از نقص و فقدان قانون است یا از عدم اجرای صحیح قوانین توسط مسولان اجرایی نشات می گیرد در هر دو صورت نماینده می تواند با استفاده از روشها و اختیاراتی که قانون به او داده اقدام نماید ، اگر رفع این مشکلات مستلزم وضع قانون است که نماینده می تواند با نطق قبل از دستور خود سایر نمایندگان را متقاعد کند تا با طرح خود مجلس و یا با الزام دولت به ارایه لایحه، قانونی شایسته و مطلوب جهت رفع مشکلات مردم وضع شود، اگر هم از اجرای  غلط قوانین باشد می تواند با تذکر و سوال و در نهایت با کمک سایر نمایندگان با استیضاح  وزیر یا وزرا  ، مسولان را به اجرای صحیح قوانین وادارد.

با تمامی وظایفی که نمایندگان منفرداً و جمعاً دارند ، در داخل مجلس نیز نمایندگان دارای نقش و تأثیر یکسانی نیستند. قطعاً تأثیر یک رئیس کمیسیون یا عضو هیأت رئیسه خصوصاً در یک موضوع مرتبط و تخصصی با یک نماینده ساده یکسان نیست. 24 نماینده از 290 نماینده مجلس در کنار نمایندگی دارای مسئولیتهای حساسی مانند ریاست کمیسیون یا عضویت در هیأت رئیسه مجلس هستند که نقش و تأثیرگذاری آنها روی دیگر نمایندگان را دوچندان می کند. در میان این 24 نماینده نیز ، چند نماینده دارای توانمندی ، پیشینه و تجربه ویژه ای هستند که باید این نماینده را اخص الخواص نامید.

طبیعی است که در بین حدود 20 نماینده کلیدی مجلس ، کمتر نماینده ای می توان یافت که 9 سال در بالاترین سطوح وزارتخانه های صنعتی کشور مانند مديرکل تشکيلات و بودجه وزارت صنايع ، سرپرست معاونت اداري و مالي و امور مجلس وزارت صنايع ، مديرکل صنايع کاني غيرفلزي وزارت صنايع ، معاونت هماهنگي و امور استانها و مجلس وزارت معادن و فلزات باشد. چند نفر از این نماینده های کلیدی دارای سابقه چهار دوره نمایندگی هستند؟ چند نفر از آنها سابقه سه دوره ریاست بر یک کمیسیون تخصصی و حیاتی دارند؟ چند نفرشان سابقه هشت سال حضور در هیأت رئیسه مجلس دارد؟ چند نفر از آنها رئیس گروههای دوستی بین المجلس آنهم هفت کشور را در کارنامه خود دارند؟ کدامیک از آنها همزمان با این مسئولیتهای خطیر چندین سال ریاست کنفدراسیون دوچرخه سواری کشور را در بدترین شرایط برعهده گرفت و با بهترین کارنامه تحویل داد؟ چند نماینده داریم که با تقلّب الاحوال دولتها در سه دولت مختلف السلیقه وی را در شورایعالی استاندارد ملی کشور حفظ کنند؟ چند نفر از آنها چندین سال رئیس مجمع نمایندگان شمالغرب کشور بوده اند؟

پس بیایید با انتخابی صحیح و آگاهانه نماینده ای را انتخاب کنیم که خصوصیات فوق را دارا باشد،نه اینکه در گوشه ای از مجلس نشسته و تنها با فشار دادن دکمه مربوطه رای موافق یا مخالف خود را به طرحها و لوایح اعلام کند

.